Noticias

• Lucía Lozano Vicario geriatra NUPen doktoratu da sindrome neuropsikiatriko horri buruz Navarrabiomeden egin duen ikerketa baten bidez

Osagai anitzeko ariketa fisiko pertsonalizatuko programa bat “estrategia ziur eta esperantzagarria” da ospitaleratutako adinekoen deliriuma tratatzeko.  Praktika horrek zenbait ariketa mota konbinatzen ditu hainbat gaitasun fisiko hobetzeko, hala nola indarra, oreka edo koordinazioa, eta bereziki aplika dakioke delirium mota berezi bati: azpimota hipoaktiboa, non pazienteak logura eta ez oso erreaktibo izaten baitira. Hala baieztatu du Lucía Lozano Vicario (Burgos, 1990) Osasunbideko geriatrak bere doktoretza-tesian. Tesia Nafarroako Unibertsitate Publikoan (NUP) defendatu eta Navarrabiomeden garatu du.

El delirium es un síndrome neuropsiquiátrico grave y muy frecuente en personas ancianas, que conduce a la discapacidad y al deterioro cognitivo. Actualmente, no se conocen con exactitud los mecanismos fisiopatológicos que lo provocan ni se dispone tampoco de un tratamiento efectivo para su resolución. 
 

Desgaitasunari aurrea hartzea

“Esku-hartze farmakologikoek ez dute eraginkortasunik izan deliriumaren tratamenduan”, adierazi du Lucía Lozanok, eta ariketa fisiko pertsonalizatu eta askotarikoak (osagai anitzekoak) sindrome hori dela-eta ospitaleratuta dauden adinekoengan duen eragina ikertu du. “Ariketa fisikoa egiteak ez du bakarrik desgaitasun nosokomiala prebenitzen, hau da, ospitaleko egonaldiak eragindako funtzio fisikoaren galera, baizik eta deliriuma konpontzen ere laguntzen ahal du, eta onura horiek mantendu eginen lirateke alta medikoa jaso ondoren”, adierazi du tesiaren egileak. Navarrabiomedeko Ariketa Fisikoa, Osasuna eta Bizi Kalitatea (E-FIT) ikerketa-unitateko bi ikertzaile hauek zuzendu dute tesia: Mikel Izquierdo Redín NUPeko katedraduna eta Nicolás Martínez Velilla Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Geriatria Zerbitzuko burua.

Aldi berean, deliriuma nork garatu zezakeen aurreikusteko moduak aztertu zituen ikertzaileak biomarkatzaileak erabiliz, zeinak gorputzean kuantifikatu daitezkeen molekulak baitira, hala nola proteina bat edo zelula bat, eta gaixotasun baten presentzia edo egoera adieraz dezakete eta odol, gernu edo beste ehun batzuen laginetatik lortzen dira.  Zehazki, odolean dagoen biomarkatzaile mota bat aurkitu zuen, gorputzean hantura adierazten duena (CXCL9 kimiokina eta C proteina erreaktiboa).

Baliteke biomarkatzaile horiek garuneko hanturarekin lotuta egotea, eta “badirudi lotura esanguratsua dutela adineko helduen deliriuma izateko arriskuarekin”. “Biomarkatzaileen erabilerak lagun lezake sindrome horren garapenean inplikatutako prozesu fisiopatologikoen ezagutzan sakontzen, bai eta deliriuma tratatzeko ohiko praktika klinikoaren osagarri izan litezkeen tresna objektibo eta ez oso inbaditzaileen sorkuntzan ere”, adierazi du tesiaren egileak. Tesiak bikain “cum laude” kalifikazioa lortu du.

Curriculum laburra

Lucía Lozano Vicario Medikuntzan graduatu zen 2014an Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta espezialista da BAME bidezko Geriatrian, zeina Getafeko Ospitale Unibertsitarioan egindako prestakuntza baita (2015-2019). 2018an, Zainketa Aringarrietako Masterra egin zuen Rey Juan Carlos Unibertsitatean, NUPen doktoratu aurretik.

2020tik geriatra-lanetan aritzen da Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan, eta han asistentzia-lana eta irakaslana eta ikerketa-lana egiten ditu batera.

Irakasle gisa, Nafarroako Unibertsitatearekin lankidetzan jardun du, eta Geriatria irakasgaiko mintegi praktikoak eman ditu Medikuntza Fakultatean. Orobat NUPeko eta Nafarroako Unibertsitateko Medikuntzako ikasleen tutoretza egiten du Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan egiten dituzten prestakuntzako txandaketetan. Han, geriatriako barneko mediku egoiliarren prestakuntzan ere hartzen du parte.

Ikertzaile gisa, Navarrabiomedeko Geriatria eta Zahartze Aktiboa (INGEA) ikerketa-unitateko kidea da, eta 2016tik gaur arte I+Gko zenbait proiektutan hartu du parte (bi Europar Batasunak finantzatuak beste batzuekin batera, eta hirugarren bat Nafarroako Gobernuak finantzatua).

Doktoretza-tesian deliriumari buruz egindako ikerketari esker gaiari buruzko hainbat artikulu argitaratu ditu inpaktu handiko aldizkarietan eta nazio mailako eta nazioarteko biltzarretan aurkeztu ditu emaitzak, eta haietan hizlari gisa ere parte hartu du. 

Orobat, lankidetzan jardun du Geriatriako eta Gerontologiako Espainiako Elkartearen (SEGG) Aldakako hausturari buruzko jardunbide kliniko egokiaren gidaliburuan deliriumari buruz dagoen kapitulua egiten. Elkarte horretan, Deliriumari buruzko lantaldeko idazkaria da eta “Revista Española de Geriatría y Gerontología” aldizkariko Argitalpen Batzordeko kidea.

Navarrabiomed - Miguel Servet Fundazioak interes estrategikoa du bioosasun-arloko I+G+B arloan merkatuak dituen berrikuntzei buruz informatuta egoteko. Premisa horrekin, atzo "Biomedikuntza eta bioteknologiako joerak 2024" barne-ekitaldia antolatu zuen, eta zazpi hitzaldi eman zituen. Horietan, zentroko eta Osasunbidea-Nafarroako Osasun Zerbitzuko ehun bat profesional bildu ziren.

Lehen edizio honetan, sei enpresak eta sektorean erreferentzia den ikerketa-zentro batek hartu zuten parte ekitaldian, eta I+G+Bko aurrerapenei eta komunitate zientifikoari eskaintzen dizkioten erronka eta irtenbideei aurrea hartu zieten. Zehazki, Becton Dickinson, Dreamgenics, Illumina, InsAIght, Proquinorte, Tecnalia eta ThermoFisher Scientific enpresetako ordezkariek hartu zuten parte. Hitzaldi interesgarriek elkarrizketa aberasgarri bati bide eman zioten, eta ikerketa- eta kudeaketa-taldeak sortutako zalantzak eta interesak azaldu ahal izan zituzten.

•    Mª Teresa Ruiz Canteroren saioaren bideo osoa eskuragarri dago, genero dimentsioa duen ikerketan erreferentziazko aditua. 

Navarrabiomedek genero-dimentsioa duen ikerketaren aldeko apustu irmoa egin du eremu biosanitarioan, 2023an Navarrabiomedek, ADItech-en aholkularitzarekin, bikaintasuneko ikerketa lortzeko 2023an abian jarri zuen Zeharkako ikerketa-arloa - Genero/sexuaren eragina osasunean sortu zenetik. Bikaintasunera bideratutako ikerketa-proiektuak garatzeko, taldeari gaian ezagutza espezializatua eta sakona emateko asmoz, joan den urriaren 10ean prestakuntza antolatu zuen: “Genero-ikuspegia osasun-ikerkuntzan txertatzeko lan-esparrua”.

Saioa María Teresa Ruiz Canterok eman zuen, Medikuntza Prebentiboko eta Osasun Publikoko katedraduna, Alacanteko Unibertsitateko Genero Ikasketen Ikerketa Institutuko kidea eta Epidemiologia eta Osasun Publikoko Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroko (CIBERESP) kidea. Horrez gain, osasun-arretako genero-alborapenei buruzko Espainiako ikerketa aitzindarien sustatzaile izan da, nazioartean ere kolaborazioak eta argitalpenak ezarriz, eta erreferentziazko aditua izan da 2007an aldarrikatutako Espainiako gizonen eta emakumeen arteko berdintasun eraginkorraren Legearekin amaitu zen araudiaren garapenean.

Formakuntzan zehar, Ruiz Canterok hainbat gai jorratu zituen, hala nola, gaixotasun eta osasun-arazoen aurrean sexu-genero interakzioak duen garrantziaren inguruan: ikerketan dauden alborapenen ebidentziak, genero-ikuspegirik ez dagoelako; oinarrizko epistemologia feministak eta genero-ikuspegiak, gizon eta emakumeentzat bidezko ezagutzak sortzeko; eta, azkenik, ikerketa-proiektu batean sexu-genero ikuspegia txertatzeko jarraibideak.

• Bideoa ikusi. 

Sara Palomino Echeverría biologo konputazionalak gaixotasun konplexuen diagnostikoa eta haiei heltzeko modua bioinformatikaren bidez nola hobetu aztertu du doktoretza-tesian. Zirrosi desorekatu akutua da, hain zuzen ere, ikertzailearen ikergai nagusia. Patologia konplexua da, aldakortasun handikoa pertsona batetik bestera, eta heriotza-tasa handia eragiten du. Tesia Navarrabiomedeko Bioinformatika Traslazionaleko Unitatean egin da, eta honako hauek izan dira zuzendariak: David Gómez Cabrero, aipatu unitatearen ikertzaile nagusia, eta Núria Planell Picola, Nafarroako Unibertsitateko CIMAko ikertzailea.

Tesiaren egileak berak azaldu duenez, gaixotasun konplexuak ulertzeko, beharrezkoa da haien heterogeneotasun propioari heltzeko metodo aurreratuak izatea. Ildo horretatik, tesiak bi ikuspegi nagusi ditu: pazienteen estratifikazioa eta datu omikoen azterketa. Datu omikoak izaera globaleko zenbait alderdi biologiko eskala handian aztertzean lortzen dira, hala nola geneak (genomika), proteinak (proteomika), metabolitoak (metabolomika) eta molekulen arteko interakzioak (interaktomika), eta baliagarriak dira sistema bakar gisa ulertzeko biologia eta gaixotasunak. Honako hau adierazi du tesiaren egileak: “Bi metodo horiek konbinatzeari esker, ezaugarri kliniko esanguratsuak dituzten pazienteen azpitaldeak identifika daitezke, eta gaixotasunen heterogeneotasuna azaltzeko balio duten oinarri molekularrak aurkitu. Ikuspegi hori funtsezkoa da doitasunezko medikuntza lortzeko”.

Ikerketa DECISION proiektuaren parte izan zen, zeina Europar Batasuneko Horizon 2020 programak finantzatutako ekimena baita. Ikerketaren aurkikuntzak Journal of Translational Medicine aldizkarian zabaldu dira, hain zuzen ere honako artikulu honetan: “A robust clustering strategy for stratification unveils unique patient subgroups in acutely decompensated cirrhosis”. Gaur egun, beste artikulu batzuk berrikusten ari dira bi aldizkari hauetan: PLOS Computational Biology eta Journal of Hepatology.  Halaber, lan horren ondorioz, “ClustAll: Data-driven strategy to find groups of patients within complex diseases” izeneko tresna bioinformatikoa garatu zen. R deritzon lengoaia informatikoan egin zen, eta Bioconductor plataforman dago eskuragarri.

Irakurri albiste osoa

Navarrabiomed is actively participating in the HealthChain project, an initiative designed to strengthen innovation ecosystems in emerging regions and boost their integration into global value chains. Along with Western Greece, Castilla y León (Spain), Flanders (Belgium), and North-West Romania, Navarra is contributing to the co-creation and piloting of five innovative healthcare solutions.

Navarra, is focused on the OPER ART challenge, aimed at enhancing the precision and effectiveness of cancer treatments. The key partners involved in this project include:

• Healthcare Organization: University Hospital of Navarra
• IT Company: Data Value Management
• Ecosystem Supporter: Navarrabiomed
   

In this collaboration, Data Value Management will co-develop personalized 3D moulds for radiotherapy with the University Hospital of Navarra. These customized immobilization devices and applicators will integrate seamlessly with radiotherapy planning systems, helping to improve the precision of cancer treatments. Navarrabiomed will support the regional ecosystem and facilitate collaboration across various stakeholders to ensure the success of this innovative solution.

This regional challenge contribute to HealthChain’s vision of driving forward healthcare innovation, and look forward to the positive impact this project will have on the community. 
 

• Additional info.
   

•    Konplikazio hori maiz gertatzen da psikosia duten pazienteetan, eta diabetesa eta obesitatea eragiten die.

Sindrome metabolikoa, diabetesa eta obesitatea eragiten dituena, psikosia duten pazienteetan maiz gertatzen den konplikazioa da, eta populazio orokorrean agertzen dena baino hiru aldiz handiagoa izan daiteke. Premisa horretatik sortu zen Glucopsicbiomics, eskizofrenia espektroaren nahasmendua eta psikosia duten pazienteetan sindrome metabolikoa prebenitzeko hesteetako mikrobiotaren postbiotiko modulatzaileen eraginkortasunari buruzko ikerketa berritzailea.

Nafarroako Unibertsitate Ospitaleak eta Navarrabiomedek duela gutxi hasi dute ikerketa hori, eta Nafarroako Gobernuko Industria eta Trantsizio Ekologiko eta Digital Enpresarialaren Sailaren eta Eskualde Garapeneko Europako Funtsaren (EGEF) finantziazioa du, eta bi urteko iraupena izango du.

Diziplina anitzeko taldea

Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Psikiatria Zerbitzuak ikerketa hasi berri du, NUP eta Navarrabiomed Errehabilitazio Klinikako eta Osasun Mentaleko Psikosiaren Lehen Episodioen Programako profesionalekin batera. Manuel J. Cuesta, Eloi Giné, Alejandro Ballesteros, Julen Chato, Eduardo Manríquez, Miriam Araña, Miguel Barajas eta Berta Ibáñez aktoreek hartuko dute parte. Talde multidisziplinarra osatzen dute Josune Ayo, Iñaki Iturria, Deyan Yavorov eta Leyre Iriartek, guztiak Genbioma Aplicaciones enpresako profesionalak. Enpresa hori aitzindaria da Mikrobioma- probiotikoak eta postbiotikoak oinarri dituzten produktuak garatzen eta garatzen, osasun metabolikoa hobetzeko.

Ikerketaren testuingurua

Psikosia bera zein tratamendu antipsikotikoen ondorioz sor daitekeen sindrome metabolikoa. Bihotz- eta diabetiko-arriskuko faktoreak azkar agertzeagatik agertzen da, hala nola, gorputz-masa eta obesitatea handitzea, gluzemiaren alterazioak eta intsulinarekiko erresistentzia. Gainera, hesteetako mikrobiotaren alterazioa dakar, azpiko hantura-prozesuei lotuta. Sindrome metabolikoak paziente horietan duen eragin handiak areagotu egiten du mikrobiotari eragiten dioten postbiotikoak garatzeko interesa, paziente horien arrisku metabolikoak arintzeko.

Proiektu bakarra da Espainian eta baita nazioartean ere, bai Genbiomaren pA1c®HI postbiotikoa erabiltzeagatik mikrobiota erregulatzen duen eta sindrome metabolikoaren (diabetesa eta obesitatea) garapena atzeratzen laguntzen duen nutrizio-gehigarri gisa, bai itsu bikoitzari gluzemiaren monitorizazioarekin eta MyVitali0 aplikazioa duen saiakuntzaren jarraipenarekin egindako azterketaren diseinuagatik.

Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Psikiatria Zerbitzutik eta Psikosiaren Lehen Gertaeren Programatik, Errehabilitazio Unitatetik eta Osasun Mentaleko Sareko Egonaldi Ertain eta Luzeko Unitateetatik datozen 48 parte-hartzaile bi urtez biltzea aurreikusten du taldeak.

• Jardunaldia Navarrabiomed ikerketa-zentroa gidatzen duen PreDisc proiektu europarraren barruan kokatzen da

Gaur asteartea, urriak 15, zahartze aktibo eta osasungarriari buruzko jardunaldia egin da Erronkariko Kiroldegian, Eskualde Garapeneko Europako Funtsak (EGEF) finantzatutako PreDisc Europako proiektuaren esparruan, Interreg Sudoe programaren bidez. Ekitaldia Osasunbideko Zerbitzuarekin elkarlanean antolatu da, eta Erronkariko adineko herritarren artean ohitura osasungarriak sustatzea eta adinari lotutako hauskortasuna eta desgaitasuna prebenitzea du helburu. Era berean, Erronkariko 60 adineko baino gehiagok parte hartu dute ongizate fisiko eta emozionalean oinarritutako jardueretan.

María Amparo Viñuales Gale Erronkariko alkateak eman dio hasiera jardunaldiari, eta "gure herrietan adinekoen autonomiaren aldeko apustua" egiteko beharra nabarmendu du. Erakundeok ahaleginak egin behar ditugu azpiegiturak egokitzeko, kaleak eraberritzeko, oztopo arkitektonikoak kentzeko eta adinekoen parte-hartzera egokitutako esku-hartze malguak eta berritzaileak antolatzeko ".

Jardunaldian zehar, osasun arloko profesionalek, zahartzean adituak diren profesional ikerlariek eta tokiko elkarteek Erronkariko Ibarreko adinekoen bizi-kalitatea hobetzen lagundu dute, landa-ingurune bateko prebentzioan eta autozaintzan arreta berezia jarriz.

Era berean, Nuria Goñi familia-medikuak, Kudeaketa Klinikoari eta Asistentzia-jarraitutasunari Laguntzeko Zerbitzuko kideak, Lehen Mailako Arretako Gerentzian (LM), PreDisc proiektua IdiSNAko LMren eremuan garatzeaz arduratu denak, honako hau azaldu du: "Zahartzeaz hitz egitera etorri gara, eta, batez ere, nola lortu arrakastaz zahartzea. Ildo horretan, badakizue gure profesionalek asko azpimarratzen dutela eta gaur berriro esango dutela mugitu egin behar duzuela. PreDisc proiektuak zahartzeari jartzen dio arreta landa-eremuetan, eta horrek abantailak ditu, aktiboagoak izaten zaretelako, baina zailtasunak ere badituzue, hala nola osasun-azpiegiturekiko distantzia ".

Marcos Lama Izabako osasun-zentroko medikuak gaineratu duenez, "denbora asko daramagu horrelako jardunaldiak antolatu nahian. Iritsi da eguna eta asko pozten naiz. Ibarreko kontsultetan badakizue zer esaten dugun, behin eta berriz errepikatzen dugu tratamendu onena ariketa dela. Gainera, harreman sozialak izateko aukera ematen du, eta, horri esker, nahi ez den bakardadea saihesten da. Erronkari ibarrean baditugu azpiegiturak, hobeto zahartzen laguntzen diguten elkarteak. "

10:15etik aurrera, bertaratutakoek programazio zabala izan dute:

- Parte-hartzaileen osasunaren ebaluazioa, osasun-arazo posibleak identifikatzeko eta arreta goiztiarra jaso ahal izateko.
- Ariketa fisikoko tailerra, bertako fisioterapeuta batek emana, ariketa terapeutikoak patologia ezberdinak prebenitzen eta tratatzen nola lagun dezakeen erakusten duena.
- Eskuragarri dauden gizarte-zerbitzuei, zahartzaroko genero-berdintasunari eta jarduera fisikoaren onurei buruzko informazio-hitzaldiak.

Jarduerak amaitzean, bertaratutakoek pintxo osasungarri bat partekatu dute, topaketa eta bizikidetza sustatuz, horiek funtsezkoak baitira zahartze osasuntsu baterako.

Landa-eremuan zahartze aktiboa sustatuz

Bertaratzea errazteko, doako autobusak jarri dira Erronkari ibarreko hainbat tokitatik parte-hartzaileak hartzeko. Irteerak Uztarroz/Uztarroze, Izaba, Urzainki/Urzainki, Garde, Vidangoz/Bidankoze eta Burgui/Burgitik egin dira.

Nicolás Martínez Velilla HUNeko geriatriako zerbitzuburu eta PreDisc proiektuko ikertzaile nagusiak, Navarrabiomedeko Geriatriako eta Zahartze Aktiboko Unitateko (INGEA) arduradunak, landa-eremuetara joatearen garrantzia azpimarratu du, jarduera mota horretatik onura gehien ateratzen dituztenak direlako. Ez dute hainbesteko eskaintzarik izaten hiriguneetan, eta asko eskertzen dute haietaz oroitzea eta hurbiltzea ".

Navarrabiomedek koordinatutako PreDisc proiektuaren parte da jardunaldia, landa-inguruneetako adinekoen bizi-kalitatea hobetzea helburu duena. Zahartze aktiboa eta eHealth bezalako tresna teknologikoen erabilera sustatuz, proiektuak eremu horietan osasun-arretarako sarbidea hobetzen laguntzen du, alferrikako joan-etorriak saihestuz eta zerbitzu medikoetara iristeko berdintasuna sustatuz.

Horrelako ekitaldiekin, PreDisc-ek adineko pertsonak jartzen ditu erdigunean, beren osasunean protagonismoa emanez eta haien ahalduntzea sustatuz. Gainera, landa-ingurunea biziberritu nahi du, despopulazioari aurre eginez, bertako biztanleen bizi-kalitatea hobetuz eta zahartze aktibo eta osasungarria sustatuz.