Noticias

• "Deitzen badizute, etorri!" esloganarekin, Osasun Departamentuak azpimarratu duenez, oso garrantzitsua da hautatutako herritarrek azterketan parte hartzea.

Cohorte IMPaCT ikerketa nazionalak bere lehen urtea ospatzen du Nafarroan, Zientzia eta Teknologiari lotutako Doitasunezko Medikuntzako Azpiegitura (IMPaCT) Azpiegituraren Medikuntza Prediktiboko Programako ikerketa epidemiologikoko proiektu honetan parte hartzeko ausaz hautatutako 200 parte-hartzailera iritsiz, Espainiako biztanleriaren osasuna ulertzeko eta hobetzeko. Nazio mailan, guztira 10.000 pertsona inplikatuta daude. Osasun Departamentuak interesa duten herritar guztiei dei egiten die ‘Deitzen badizute, etorri’ eslogana zabalduz, 20 urtez Espainiako biztanleriaren osasunaren diagnostikoa egin ahal izateko.

Ekimenak 35 milioi euroko finantziazio globala du, Carlos III .a Osasun Institutuak bultzatzen du eta Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroak (CIBER) koordinatzen du. Bertan 21 erakundek eta autonomia-erkidego guztietako Lehen Mailako Arretako zerbitzuek hartzen dute parte. Proiektu horri esker, gaixotasun nagusien jatorria ezagutu ahal izango da, gaixotasun horiek prebenitzen eta tratatzen laguntzeko, eta medikuntza pertsonalizatu eta zehatz baterantz aurrera egiteko.

Nafarroan, Cohorte IMPaCT Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroak kudeatzen du – Miguel Servet Fundazioa eta Osasunbidea – Nafarroako Osasun Zerbitzuko Lehen Mailako Arreta – Lezkairuko osasun-zentroarekin koordinatzen eta gauzatzen du azterlana, proiektuaren nodo gisa. Patricia Palacio eta Óscar Lecea doktoreak dira, hurrenez hurren, ikerketaren ikertzaile nagusia eta kolaboratzailea, hiru teknikarik osatutako lantaldearen buru. Gainera, proiektuak Lezkairuko Osasun Zentroko erizain baten eta Mutiloako Osasun Zentroko hainbat medikuren lankidetza du, baita Lehen Mailako Arretako Gerentziaren laguntza ere.

Azterlan aitzindaria

Osasun Departamentuak azpimarratu du garrantzitsua dela azterketan parte hartzea; izan ere, Cohorte IMPaCTn lortuko diren datuei esker, komunitate zientifikoak hobeto jakingo du nola prebenitu gaixotasun nagusiak eta adinarekin, lesioekin eta desgaitasunarekin lotutako narriadura. Datu indibidualen eta populazio-datuen, datu klinikoen, genetikoen, epidemiologikoen eta bizi-ohituren erregistro dinamikoa izatea Espainian, gaixotasunaren iragarpen-ereduak garatzea, osasun-arloko desberdintasunak identifikatzea, adierazle giltzarriak monitorizatzea eta osasun-politiken eragina ebaluatzea erraztuko du.

Osasunbideak hautatutako pertsonek testu-mezu bat jasoko dute, Lezkairuko osasun-zentrotik harremanetan jarriko direla adieraziz, azterketan parte hartzera gonbidatuz, eta informazio-webgunerako esteka bat, xehetasun guztiak aurkitu ahal izateko. Mezuaren hartzailea "Komunikazioen Osasuna" izango da, eta honako testu hau izango du, bai gaztelaniazko bertsioan, bai euskarazkoan:

[Izena + inizialak abizenak]: Cohorte IMPaCT nafar biztanleriaren osasunari buruzko ikerketa bat egiten ari gara. Lezkairuko Osasun Zentrotik deituko dizugu parte hartzera gonbidatzeko. + informazioa: portalsalud.navarra.es/es/cohorte
[Izena + hasierako abizenak]: Nafarroako biztanleriaren osasunari buruzko azterlan bat egiten ari gara IMPaCT Kohortea. Lezkairuko Osasun Zentroak parte hartzera gonbidatzeko deituko dizu. Informazio +: portalsalud.navarra.es/eu/kohortea

4.000 pertsonaren inplikazioa

2029. urtera arte, Nafarroan bizi diren 16 eta 79 urte bitarteko beste 3.800 pertsona sartzea aurreikusten da, hautatutako oinarrizko lau osasun-eremuetatik: Lezkairu, Bigarren Zabalgunea, Milagrosa eta Aranguren Ibarra. Espainiako biztanleen ordezkaritza leiala bermatzeko, ausaz aukeratzen dira parte-hartzaileak, autonomia-erkidego guztietan irizpide berberekin.

Parte-hartzearen hasieran eta bost urtean behin, Lezkairuko osasun-zentroan azterketa fisiko oso bat egingo zaie, osasun-galdetegi zehatz bati erantzungo diote eta lagin biologikoak hartuko zaizkie. Gainera, jarraipena egiteko kontaktu ohikoagoak egingo dira telefonoz edo aplikazio mugikorren bidez. Informazio hori guztia SNS-Oren datu-base kliniko edo estatistikoetan eskuragarri dagoenarekin osatuko da.

Navarrabiomed da ingurune biosanitarioan garatuko den proiektuaren liderra, eta Foru Komunitateak eskualde berritzaile gisa duen posizionamendua indartzen du

Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak INNOVAP3M proiektua garatzeko finantzaketa eman dio Nafarroari, eskaritik berrikuntza sustatzeko "FID lerroa" ren deialdiaren bidez eta Eskualde Garapeneko Europako Funtsen (EGEF) esparruan. Lehen aldiz lortu du Foru Komunitateak Zientzia, Ikerketa eta Unibertsitate Ministerioaren finantzaketa lehiakor hori, eta horri esker, Navarrabiomed – Miguel Servet Fundaziotik, esparru biosanitariora bideratutako soluzio teknologiko berriak bilatu ahal izango dira.

Ikerketa biomedikoko zentroa kudeatu eta koordinatuko duen proiektuak molekula txikiak arazteko eta ekoizteko teknologia espezializatua garatzea ahalbidetuko du. Haren helburua da ikerketa klinikoan erabiltzea, modu arin eta jasangarrian, eta osasun-sistema publikoetako ikerketa-taldeentzat eta talde klinikoentzat arrazoizko prezioan. Ekimen hori datozen lau urteetan gauzatuko da eta bost milioi euroko balioa izango du, Nafarroako Gobernuaren laguntzari esker, Osasun Departamentuaren eta Unibertsitate, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitaleko Departamentuaren bitartez.

Berrikuntzako Erosketa Publikoaren proiektua merkaturatu aurreko lizitazio bat izango da, eta enpresek bertan parte hartu ahal izango dute, bai eta beren irtenbide teknologikoak aurkeztu ere, plataforma Navarrabiomedeko Onkoimmunologiako ikerketa-unitatearekin batera sortzeko. Fernando Dominguez Osasun kontseilariak agerian utzi du prozesuak zer-nolako garrantzia duen osasun sistema publikorako: "Gure Komunitateak finantziazio hori lortzen duen lehen aldia da, eta estatuan eskualde berritzaile gisa kokatzen gara soluzio teknologikoen bilaketan, azken batean, gure pazienteen tratamendua hobetzeko. Molekula txikien garapena bizkortzeak osasun publikoan fase klinikoko entsegu klinikoak garatzea ahalbidetuko du, eta onura horrek, zalantzarik gabe, guztion osasunean eragingo du."

Bestalde, Juan Luis García Unibertsitate, Berrikuntza eta Transformazio Digitaleko kontseilariak nabarmendu duenez, “Berrikuntzaren Erosketa Publikoaren potentziala funtsezko tresna da sektore publikotik irtenbide berritzaileen garapena bultzatzeko, osasun-ikerketan aurrera eginez eta Nafarroako gizarte osoan eragin positiboa sortuz.”

Soluzio teknologikoa

Navarrabiomedeko ikerketa-taldeek eta osasun-sistema publikoetako talde klinikoek ez dutela molekula txikirik eskura maila klinikoan detektatu dute, eta ez dutela nahikoa kantitate ikerketa kliniko egokiekin jarraitu ahal izateko.

Javier Gómez-Arrue, director de Navarrabiomed, explica la trascendencia del nuevo desarrollo: “En investigación se necesita una plataforma que permita la purificación y producción de moléculas pequeñas en grado clínico a escala semi-industrial para poder acceder a la investigación clínica. Este hecho, incorpora en Navarra una plataforma que permite disponer de toda la infraestructura necesaria para las fases iniciales del ciclo de desarrollo de nuevos fármacos y cierra el ciclo completo desde la idea, testado y producción industrial de estas nuevas moléculas. Supone un gran desafío para el sistema, ya que se trata de una necesidad creciente detectada a nivel general en el sector y todavía no se dispone de una solución adecuada implantada bajo estándares de calidad y seguridad exigidos por la European Medicines Agency (EMA)”. 

Javier Gómez-Arrue Navarrabiomedeko zuzendariak garapen berriaren garrantzia azaldu du: “Ikerketan, eskala erdi-industrialean molekula txikiak gradu klinikoan purifikatzea eta ekoiztea ahalbidetuko duen plataforma bat behar da, ikerketa klinikora sartu ahal izateko. Horrek plataforma bat dakar Nafarroan, farmako berrien garapen-zikloaren hasierako faseetarako behar den azpiegitura guztia izateko aukera ematen duena, eta ziklo osoa ixten du, molekula berri horien ideia, testaketa eta ekoizpen industrialetik abiatuta. Erronka handia da sistemarentzat; izan ere, sektorean, oro har, gero eta behar handiagoa hautematen da, eta oraindik ez dago irtenbide egokirik, European Medicines Agency (EMA) erakundeak eskatutako kalitate- eta segurtasun-estandarren arabera ezarria.

Erabilpen kasua: oleuropeina

Irtenbidea Navarrabiomedeko erabilera kasu batean oleuropeinarekin hasiko da. Oleuropeina hostoan eta olibondoaren fruituan dagoen konposatu fenoliko bat da. Molekula horrek, saguetan egindako saiakuntza aurre-klinikoetan ohiko immunoterapiekin konbinatuta, erantzun klinikoak hobetzen ditu PD-1/PD-L1 blokeo-immunoterapiekiko erresistenteak diren animalia-ereduetan. Navarrabiomedeko Onkoimmunologia Unitatearen aurkikuntza 2024an argitaratu zen British Journal of Cancer aldizkarian, eta, gaur egun, patente-eskaera aurkeztu da jada.

Erabilera-kasuari dagokionez, esan behar da oleuropeina bezalako molekulek, eskala erdiindustrialean, aukera emango dutela onkologian immunoterapia gidatuagoak garatzeko, eta tumoreen aurkako erantzunak indartuko dituztela paziente gehiagok balia ditzaketen minbizi-mota desberdinetan.

• Topaketan ikerketa eta asistentziako ehun profesional inguru bildu ziren, baita doktoretza eta masterreko ikasleak ere

Navarrabiomeden egin zen "Proteinak 3Dn. Biomedikuntzan Berrikuntzak eta Aurrerapenak”, biologia estrukturalaren azken aurrerapenak eta berrikuntzak ezagutzeko, diziplina giltzarria baita bizitza eta gaixotasunak eraentzen dituzten mekanismo molekularrak ulertzeko. Zientziaren, asistentziaren eta irakaskuntzaren arloko ehun pertsona inguru bertaratu ziren ekitaldira, Proteinen Kristalografia eta Immunologia Estrukturaleko Unitateak antolatuta, Kimikako eta Fisikako Errege Elkarteen GE3C Kristalografia eta Hazkunde Kristalinoko Talde Espezializatuaren laguntzarekin.

Egiturazko biologiaren eragina osasunean

Biologia estrukturalari esker, proteinek, azido nukleikoek eta beste biomolekula batzuek nola funtzionatzen duten ikus daiteke maila atomikoan. X izpien kristalografia, erresonantzia magnetiko nuklearra eta, berrikiago, kriomikroskopia elektronikoa bezalako teknikei esker, gaur egun funtsezko osagai horien arkitektura, proteinen, DNAren, lipidoen eta abarren arteko interakzioak deszifratu daitezke, eta, horrekin batera, botika eraginkorragoak diseinatu, estrategia terapeutiko berriak garatu eta oinarrizko prozesu biologikoak hobeto ulertu.

Jacinto López Sagasetak, Proteina eta Immunologia Estrukturaleko Kristalografia Unitateko jardunaldiaren eta IPren bultzatzaileak, praktika biomedikoan duen garrantzia nabarmentzen du: “Proteinen egitura eta organismoaren beste osagai batzuekin dituzten interakzioak ezagutzea funtsezkoa da gaixotasunak aztertzeko. Beste edozein arlotan bezala, lan egiten dugun hori ikusteak izugarri errazten du ikerketen bidea. Historian zehar, biologia estrukturala funtsezkoa izan da hainbat gaixotasunen aurkako tratamenduak garatzeko orduan, minbizitik hasi eta COVID-19 pandemiaren aurkako borrokara arte ”.

Topaketan, hizlariek beren egungo ikerketen eta azken aurkikuntzen berri eman zuten hainbat arlotan, hala nola sendagai berrien diseinuan, gaixotasunen ulermenean egitura-ikuspegi batetik eta sortzen ari diren tresnetan, hala nola adimen artifizialetik eta deep learningetik sortutakoak, biomedikuntzan iraultza eragiten ari direnak. Parte hartu zuten: Pere Santamaria i Vilanova, IDIBAPSekoa; Juan Jose Lasarte Sagastibeltza eta Sandra Hervás-Stubb, Nafarroako Unibertsitateko Tontorrekoa; Ivonne Jericó Pascual, Nafarroako Unibertsitate Ospitalekoa eta Navarrabiomed; eta Elena Erausquin Arrondo, Gilda Sagacimed.

• Nafarroako Gobernuak finantzatutako SENSORFIT-4HEART proiektu estrategikoaren barruan dago ikerketa

Osasun Departamentua, Navarrabiomedeko Ariketa Fisikoaren, Osasunaren eta Bizi Kalitatearen Unitateaaren (E-FIT) bitartez, azterlan bat egiten ari da Nafarroako Gobernuak finantzatutako SENSORFIT-4HEART proiektu estrategikoaren esparruan. Proiektu honen helburua da plataforma berritzaile bat garatzea ariketa fisiko indibidualizatua preskribatzeko eta monitorizatzeko, eiekzio frakzio zaindua (ICFEP) duten bihotz-gutxiegitasuna duten pazienteen tratamenduan.

Gaur egun, Navarrabiomedek patologia hori duten edo bihotz-gutxiegitasuna izateko arrisku-faktore handiak dituzten pertsonak bilatzen ditu, ikerketan parte hartu nahi dutenak. Aipatzeko irizpideen artean, bihotz-gutxiegitasunaren sintomak edo zantzuak daude, edo bihotz-gutxiegitasuna garatzeko arrisku handia dutenak, bihotzeko gaixotasunen aurrekariak dituztenak barne, esaterako arritmiak, balbulopatiak, hipertentsio arteriala, dislipidemia, giltzurrun-gutxiegitasuna eta obesitatea (gorputz-masaren 30 baino gehiagoko indizea).

Hautatutako pertsonek banakako ariketa fisikoko programa batean parte hartuko dute, astean bitan ikuskatutako saioekin, hiru hilabetez. Programa honen helburua da parte-hartzaileen funtzio fisikoa, bihotz-birmoldaketa, giharretako bioenergetikoa, gaitasun funtzionala eta bizi-kalitatea hobetzea. Azterketa hasi aurretik, pertsona bakoitzari ebaluazio medikoa eta osasun fisikokoa egingo zaio, kontraindikaziorik ez dagoela bermatzeko.

Parte hartu nahi dutenek izena eman dezakete honako web formularioaren bidez. Gainera, Navarrabiomedeko taldea eskuragarri dago 848 428977 telefonoan dago informazio gehiago emateko edota edozein zalantza argitzeko.

Diziplina anitzeko lantaldea

SENSORFIT-4HEART proiektuaren burua Navarrabiomed da Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko Barne Medikuntza Zerbitzuko profesionalekin, ADItech, Cima Nafarroako Unibertsitatea, Naitec eta Lorpelandzein 540 enpresekin lankidetzan.

Proiektuaren buru Ariketa Fisikoko Unitateko, Osasuna eta Bizi Kalitatea Unitateko (E-FIT) ikertzaile nagusia eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko katedraduna den Mikel Izquierdo dago, NUPeko Robinson Ramirez-Vélez irakaslearekin batera.

Zaindutako eiekzio-frakzioa duen bihotz-gutxiegitasunari buruz (ICEFP)

PKSI intzidentzia handiko eta pronostiko txarreko baldintza kronikoa da, eta bihotz-gutxiegitasuneko kasuen % 50a ordezkatzen du. Bere prebalentzia zahartzearekin eta arrisku kardiobaskularreko faktoreekin lotuta dago, esaterako hipertentsio arteriala, diabetesa eta obesitatea. Ohikoagoa da emakumeen artean, nahiz eta azterketa klinikoetan bere ordezkaritza txikia izan.

Sintoma nagusienen artean daude disnea (aire falta), neke ahulgarria, bizi-kalitate txarra, ospitaleratze sarriak eta heriotza tasa handia. Tratamendu farmakologikoek pazienteengan eraginkortasun mugatua erakutsi dutenez, SENSORFIT-4HEARTek ariketa fisikoan oinarritutako estrategia terapeutiko ez-farmakologiko baten alde egiten du, gaixotasunaren banakako maneiua sustatuz eta gaixotasuna dutenen bizi-kalitatea hobetuz. Gainera, azterlanak genero-ikuspegia txertatzen du, emakumeengan eta gizonengan duen eragin bereizgarria ebaluatzeko.

Luisa Chocarro de Erauso, Navarrabiomed – IdISNAko Onkoimmunologia Unitateko doktoratu aurreko ikertzaileak bere doktore-tesia irakurriko du Nafarroako Unibertsitate Publikoan otsailaren 7an, ostirala, 10:30ean, Navarrabiomedeko ekitaldi-aretoan.

Study of PD-1/LAG-3 signaling in T cells and development of therapeutic strategies to counteract PD-1/LAG-3 mediated resistance to cancer immunotherapy” izenburua duen doktore-lana Navarrabiomeden egin dute Grazyna Kochan eta David Escors doktoreen zuzendaritzapean, Navarrabiomedeko OnkoImmunologia Unitateko arduradunak.
 

Egindako ikerketa

PD-L1/PD-1en blokeoan oinarritutako immunoterapiek irauli egin dute minbiziaren tratamendua azken hamarkadan. Hala ere, paziente askok ez diote tratamenduari erantzuten, immunitate-zelula mota batek, T linfozitoek, ez baitute behar bezala funtzionatzen tumorea suntsitzeko, eta arazo kliniko larriak eragiten dituzte.

Doktore-tesian, ikertzaileak minbiziaren aurkako immunoterapiarekiko erresistentzia-mekanismoak aztertu ditu, eta horiei aurre egiteko estrategia terapeutiko berritzaileak garatu ditu. Zehazki, PD-1 eta LAG-3 izeneko immunitate-kontroleko bi molekularen seinaleztapen-mekanismoak aztertu dira. Mekanismo horiek minbizia duten pazienteen T linfozitoetan adierazten dira, eta tumoreen aurkako gaitasuna inhibitzen dute.

Tesi horrek identifikatzen du nola funtzionatzen duten PD-1 eta LAG-3 molekulek linfozitoen disfuntzionaltasuna eragiteko minbizia duten pazienteetan. Horretarako, PD-1/LAG-3 seinaleek T linfozitoen proteoman eta fosfoproteoman duten eragina aztertu da. Gainera, bi molekulek eragindako erresistentziari aurre egiteko ikuspegi terapeutikoak aztertu dira, eta potentzial terapeutikoa duten diana molekularrak identifikatu dira PD-1 eta LAG-3k eragindako immunoterapiarekiko erresistentziari aurre egiteko. Identifikatutako molekula horietako baten (CBL-B) eta anti-PD-1/anti-LAG-3 immunoterapiaren arteko inhibitzaile-konbinazioak tratamenduarekiko erresistentzia iraultzea eta biriketako minbizi-ereduetan eraginkorra izatea erakusten du.

Oro har, tesi honek immunoterapiarekiko berezko erresistentziaren ulermena zabaltzen du, PD-1/LAG-3 seinaleztapenerako funtsezko mekanismoak identifikatzen ditu eta diana terapeutiko berriak ematen ditu PD-1/LAG-3 bidezko erresistentzia indargabetzeko. Emaitza horiei esker, immunoterapiarekiko erresistentziaren azpian dauden mekanismo konplexuak hobeto ulertu ahal izango dira, eta mekanismo horiek indargabetzen dituzten terapiak garatu ahal izango dira, minbizia duten paziente gehiagok izan dezaten tratamenduaren onura.

Finantzaketa eta emaitzen zabalkundea

Luisa ISCIIIk finantzatu du doktoretza-tesia garatzeko PFIS doktoratu aurreko kontratu batekin, eta M-AES mugikortasun-laguntza batekin University College Londonen (UCL) sei hilabeteko nazioarteko doktorego-egonaldia egiteko. Ikerketa Minbiziaren Aurkako Espainiako Elkartearen, ISCIIIren, Nafarroako Gobernuaren eta Europar Batasunaren finantzaketari esker egin da.

Ikertzaileak binaka berrikusitako nazioarteko 29 argitalpen zientifiko idatzi ditu (11 artikulu eta 18 berrikuspen); horietatik 10etan lehen egilea da, eta 3tan, berriz, korrespondentzia. Tesiaren emaitza batzuk EMBO Molecular Medicine nazioarteko aldizkarian argitaratu dira. Irakurri 2024ko uztailean argitaratutako artikulua: PD-1/LAG-3 co-signaling profiling uncovers CBL ubiquitin ligases as key immunotherapy targets.

Luisak nazioarteko kongresu askotan zabaldu ditu bere emaitzak, besteak beste, Onkologia Medikoko Europako Elkartearen (ESMO) urteroko biltzarretan. Gainera, ESMO Merit Travel Grant beka jaso zuen ahozko komunikazio bat aurkezteko Molecular Analysis for Precision Oncology Congress 2024 biltzarrean (Londres), Early Career Scientist Grant de Hello Bio beka eta NUPen mugikortasun beka bere lana aurkezteko ESMO 2024 (Bartzelona) eta 2022 (Paris) kongresuetan; eta bietan oinarrizko zientziaren poster onenaren saria jaso zuen.

• 2024an, elkarteak 9 diru-laguntza esleitu ditu Nafarroan, guztira 1.062.655 euro.

Nafarroan, Espainiako Minbiziaren Aurkako Elkarteak 2024ko 9 diru-laguntza aurkeztu ditu gaur goizean, guztira 1.062.655 euro. Ibone Labiano Navarrabiomedeko ikertzaileak 160.000 euroko laguntza jaso du, besteak beste. Aurreko urteak batuta, 47 laguntza garatzen ari dira Nafarroan, 10.284.688 €-ko ekarpena, guztira

Ibone Labiano Onkologia Mediko Traslazionaleko Unitateko ikertzailea da, Bertan goiz agertzen den urdail-hesteetako minbiziaren ezaugarri bereizgarriak ikertzen ditu, paziente gaztearen pronostikoa hobetzeko. Ikertzailea pozik eta eskertuta agertu da elkartearen babesarekin, Navarrabiomeden ikerketa jarraitzeko aukera ematen baitio: “Nire proiektuaren ardatza agerraldi goiztiarreko urdail-hesteetako minbizia da, 50 urtetik beherako pazienteetan diagnostikatzen dena, eta haren bizi-kalitatea eta pronostikoa hobetzea du helburu”.

Ekitaldian UNAV-CCUNeko Sofia Huerga, Paula Rodríguez eta Maite Losarcosek ere laguntza bana jaso dute; baita UNAV-CCUNeko Julio José Jiménez, Iratxe Ugarte, Maite Huarte, Adrián Gil eta Miryam Vacasek ere.

Ikerketa onkologikorako laguntza

Ikerketa onkologikoa lehentasuna da, Espainian 2 minuturo diagnostikatzen baita minbizi kasu bat, eta 2 gizonetik 1ek eta 3 emakumetik 1ek minbizia izango du bizitzan zehar. Nafarroako erkidegoan 2024an 4.084 minbizi kasu berri diagnostikatu ziren. Elkarteak, Nafarroan, 2.487 pertsonari eman zien arreta 2024an, profesionalek emandako doako zerbitzuen bidez.

Minbizian biziraupena handitzea, 2030. urtean %70 gainditzeko, pazienteek jasotzen dituzten tratamenduak hobetzea eta bizi-kalitatea hobetzea dira laguntzen helburu nagusiak, elkarteak bultzatzen dituen beste guztiak bezala.

AECC 2024 laguntzek ikerketa-karreraren fase guztiak asetzen dituzte, eta hauek dira haien ildo estrategikoak:

• Finantzazioa handitzea, batez ere biziraupen txikiko minbizien ikerketarena.
• Ikerketa-talentua erakartzea ikertzaileen lan-egonkortasuna sustatzeko.
• Berrikuntza eta ikerketa klinikoa bultzatzea, emaitzak pazientearengana irits daitezen.

AECC erronka % 70

Azkenik, ekitaldian, biziraupen baxuko minbizien ikerketan fokatutako AECC %70 Biziraupena Erronka aurkeztu dira. Hori da laguntzarik handiena biziraupen txikiko tumoreak ikertzeko, hala nola biriketako eta gibeleko minbiziak, eta 2030ean minbizian %70eko biziraupena gainditzeko Elkartearen helburuari laguntzen dio: guztira, 18 milioi euro, Espainia mailan.

Hori da biziraupen txikiko tumoreak ikertzeko laguntzarik handiena, hala nola biriketako eta gibeleko minbiziak ikertzeko: guztira, 18 milioi euro, Espainia mailan. Zelula txikien biriketako minbizia ikertzeko laguntza, 10 milioi eurokoa; eta gibeleko minbizia ikertzeko laguntza, 8 milioi euroko inbertsioarekin.

Nidia Huerta Uribek, Haur eta Gazteen Jarduera Fisikoaren Unitateko doktorego aurreko ikertzaileak, bere doktore-tesia irakurriko du Nafarroako Unibertsitate Publikoan 2025eko urtarrilaren 10ean, ostirala, 12:00etan, Navarrabiomedeko areto nagusian.

“Associations of physical activity, sedentary behavior and physical fitness with glycemic and cardiometabolic health in youth with type 1 diabetes” izenburua duen doktore-lana Navarrabiomed-en egin da, Antonio García Hermoso doktorearen zuzendaritzapean, Haur eta Gazteen Jarduera Fisikoko Unitateko ikertzaile nagusia eta UPNA unibertsitateko irakasle titularra.

Egindako ikerketa

Doktoretza-tesi honek ebidentzia baliotsuak eman ditu 1 motako diabetesa duten haur eta nerabeen jarduera fisikoaren, jokabide sedentarioaren, bihotz- eta arnas gaitasunaren, muskulu-indarraren, gorputz-osaeraren, gluzemia-kontrolaren eta arrisku kardiobaskularreko faktoreen arteko erlazioari buruz. Ikerketa honek bizimodu aktibo baten onurak azpimarratzen ditu, baita bihotz-, arnas eta muskulu-forma fisiko hobea ere, bereziki hemoglobina glukosilatuaren kontrolari dagokionez. Gainera, esku-hartze indarra funtsezko parametro kliniko gisa identifikatu zen, gorputz-konposizio hobearekin, gluzemia-kontrolarekin eta epe luzera arrisku kardiometaboliko txikiagoarekin erlazionatuta.

Portaera sedentarioaren ondorio negatiboak ere dokumentatzen ditu lanak, eta ikusten du 1. motako diabetesa duten gazteek jarduera fisiko eta bihotz- eta arnas gaitasun txikiagoa dutela gaixotasunik ez dutenek baino, eta sedentarioagoak direla, oro har.

Aurkikuntza horietan oinarrituta, Nidia Huerta ikertzaileak gomendatzen du estrategia sendoagoak inplementatzea gazte horien artean jarduera fisikoa sustatzeko, muskuluak eta hezurrak indartzen dituzten jarduerak barne, tratamenduaren funtsezko zati gisa. Estrategia horiek eguneroko praktika klinikoan eta pazienteen hezkuntzan txertatu behar dira. Ohiko praktika klinikoan esku-hartze indarraren neurketa sartzea ere proposatzen da, paziente horien gorputz-osaera osasuntsua eta arrisku kardiometabolikoa ebaluatzeko tresna gisa.

Finantziazioa eta emaitzen hedapena

Doktoregoko hiru urteetan, Nidia Huertak “la Caixa” Fundazioaren INPhINIT beka jaso du, baita Nafarroako Gobernuaren nazioarteko doktoretza aurreko mugikortasunerako laguntza bat ere, laguntza gehigarri gisa, Oportoko (Portugal) Unibertsitateko Jarduera Fisikoaren, Osasunaren eta Aisialdiaren Ikerketa Zentroan nazioarteko egonaldia egiteko.

Los resultados de la investigación desarrollada han dado lugar a cuatro publicaciones científicas en Diabetes Research and Clinical Practice, Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, Sports Medicine y BMJ Open Sport & Exercise Medicine. Además, se han dado a conocer en congresos nacionales e internacionales mediante dos comunicaciones orales y cuatro pósters científicos.

Egindako ikerketaren emaitzen arabera, lau zientzia-argitalpen argitaratu dira DDiabetes Research and Clinical Practice, Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, Sports Medicine y BMJ Open Sport & Exercise Medicine -n. Gainera, estatuko eta nazioarteko kongresuetan eman dira ezagutzera, ahozko bi komunikazio eta lau poster zientifikoren bidez.

•   Jarduera zientzietako batxilergoko, unibertsitateko edo lanbide heziketako ikasleei zuzenduta dago

Navarrabiomedek ikerketa biomedikoan eta bioteknologikoan interesa duten batxilergoko ikasleei zuzendutako bisita bat eskaintzen du, baita gaur egun unibertsitateko eta osasunaren arloko lanbide heziketako graduak egiten ari diren ikasleei ere. Saioa azaroaren 21ean, ostegunean, izango da, 16:30ean, eta zentroko areto nagusian hasiko da (plaza mugatuak).

Saioan zehar, ikerketa biomedikoaren esparruan dauden irteera profesionalak ezagutu ahal izango dituzte eta zentroko ikertzaileen eskutik, instalazioak ezagutuko dituzte, talde txikietan.

Izen-emateak - Parte hartu nahi duten pertsona guztiek honetako formularioan eman beharko dute izena.
Plazak izen-ematearen ordenaren arabera esleituko dira.

Jarduera hau Navarrabiomed-ek 2024ko Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Asteen esparruan garatzen dituen jardueren parte da.
 

• Osasun ikerketa eta herritarren zientzia sustatzeko Europarkin bat egitearen garrantzia azpimarratu du Ollo lehendakariordeak.
   

Gaur arratsaldean Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioaren ‘Hablemos del dolor en la lactancia materna /Hitz egin dezagun bularra ematearen minaz’ ekitaldia ospatu da Iruñeko autobus geltoki zaharreko erabilera anitzeko aretoan, "Osasun Publikoa: Europarekin ikertu eta hobetu" foroaren barruan. Bigarren lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilari Ana Ollok ireki duen jardunaldi honetan, herritarrak, osasunaren arloko profesionalak eta gizarte zibileko eragileak bildu dira, edoskitzaroko minaren arazoa ikusarazteko eta herritarren zientziaren metodologia ezagutzeko interesa dutenak, Europar Batasunak osasun publikoko arazoei heltzeko tresna gisa sustatzen baitu.

Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioa da ekimen horren buru, eta Osasunbidea-Nafarroako Osasun Zerbitzuko profesionalek ere parte hartu dute. Nafarroako Gobernuko Kanpo Ekintzako Zuzendaritza Nagusiak finantzatu du, Europar Batasuneko politikak eta estrategiak hedatzeko 2024ko deialdiaren bidez. Azterketa pilotu honekin, Navarrabiomedek jarduera-ildo berri bat irekitzen du, herritarren zientzia Nafarroako ikerketa publiko biosanitarioan integratzen duena.

Ollo lehendakariordeak nabarmendu nahi izan duenez, "garrantzitsua da Europa kontuan hartzea osasun-ikerketa eta herritarren zientzia sustatzeko; izan ere, horrelako ekimenekin, eta, bereziki kasu honetan emakumeoi eragiten baitigu, lagundu egiten du askotan ikusezin bihurtzen diren gaitz horien ezagutzaren aurrerapenean eta garapenean, hala nola edoskitzaroko mina. Emakumeen testigantzei esker, jardunaldi honetan ezagutaraziko diren proiektuen gisako lankidetzak egin daitezke ".

Era berean, Ollok adierazi duenez, "Europako laguntzen deialdiei esker, Navarrabiomed bezalako erakundeek Nafarroako gizartearen garapenari laguntzen diote, oraingoa bezalako ekimenekin. Ekimen hauen helburua herritarrak inplikatzea da, eta Gobernuaren helburuarekin bat egiten dute, Foru Komunitatea Europan eta Europa bera Nafarroan inplikatzea dakarrelako. Nafarroa gehiago Europan eta Europa gehiago Nafarroan ", amaitu du.

Halaber, jardunaldiaren hasieran azpimarratu da herritarren zientziak zientziaren eta gizartearen arteko lankidetza handiagoa errazten duela parte-hartze aktiboa sustatuz, baterako sorkuntza sustatuz eta herritarrak ahaldunduz osasunaren kudeaketan eta ongizatearekin lotutako erabakiak hartzean. Ikuspegi horri esker, herritarrek informazioa jasotzeaz gain, ikerketan, politiken diseinuan eta osasun publikoko konponbideen ezarpenean lankidetza aktiboa izan dezakete.
 

Edoskitzaroko minaren inguruko parte-hartze tailerra

Literatura zientifikoaren arabera, gaur egun bularra ematen duten amen % 40tik % 90era artekoek pairatzen dute mina edoskitzaroan, baina oraindik ez du ikusgarritasun nahikorik gizartean. Askotan, abandonu goiztiarra eragiten du, eta horrek ondorio garrantzitsuak ditu osasun publikoan.

Herritar-zientziaren ekimen honi esker, herritarrek aktiboki parte hartu ahal izan dute zeregin zientifikoetan, edoskitzaroko minaren ezagutza berria eta ulermen hobea sortzeko, parte-hartze eta baterako sorkuntzarako metodologien bidez. Era berean, tailerra antolatzeko aukera eman du, eta, horren ondorioz, herritarrek gehiago parte hartu dute ekimenean, eta edoskitzaroko minaren problematikari buruzko datuak, informazioa eta testigantzak biltzea erraztu du.

Ekitaldian, besteak beste, Rosina Malagrida, IrsiCaixako Living Lab for Health-eko arduradunak, InSPIRES proiektu europarra aurkeztu du, eta ezagutzera eman du nola lagun dezakeen herritarren zientziak ikerketaren eta gizarte-premien arteko arrakala murrizten. Nabarmendu duenez, pazienteek gutxitan parte hartzen dute osasun-arloko ikerketa-lehentasunak identifikatzen. "Horren ondorioz, beharrak ase gabe dituen ikerketa-agenda bat sortzen da. Herritarren zientzia funtsezkoa da lehentasunak definitzeko eta osasun-arazoak konpontzeko modua hobetzeko. Ikerketaren inpaktua maximizatzen laguntzen duten askotariko metodologiak aplikatzen dira. Hala ere, oraindik ez da finkatu praktika komun gisa, eta ez dago estandar adosturik jakiteko nola aplikatu arazoak konpontzeko, batez ere konplexuak direnean. IrsiCaixaren Living Lab de Salud erakundetik herritarren zientzia-prozesuak errazten ditugu ikuspegi sistemikoekin, osasun-arazo konplexuei ikuspegi hobeak bilatzeko ", azaldu du Rosina Malagridak. 

Ekitaldian zehar, Biook Elkartearekin elkarlanean egindako tailer bat ere egin da. Bertan, zientzialari herritarrek, dinamika parte-hartzaile baten bidez, edoskitzaroan izandako minaren esperientzia eta horren ondorioak kontatu dituzte. Saio honekin, bularra emateko minaren mapeoa irudikatzen duen mural parte-hartzailea sortu da.

Saioa amaitzeko, Elena Antoñanzas Osasun departamentuko Osasun Estrategia eta Ikerketa Zerbitzuko zuzendari eta Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioaren ekimenaren arduradun zientifikoak parte hartu du, eta tailerraren ondorio nagusiak aurkeztu ditu: "Amagandiko zaintzan arreta ematen duten emakumeei eta profesionalei entzuteak, eta haiek ikerketa-galderak ikertzaile-taldearekin batera sortu dituztenek, aukera eman digu beren erabakian dauden itxaropenak eta baldintzak entzuteko, amaren eta emakumearen rola kontuan hartuta. Era berean, minaren ondorioak eta esperientzian lagun egiteko baldintzek duten paper erabakigarria ezagutzen lagundu digu, baita hitz egitea eta minaren eta edoskitzearen esperientzia partekatzea zein zaila edo erraza izan daitekeen ere. Amaitzeko, entzute aktiboak osasunerako duen erabilgarritasunaren ideia aipatu behar da". Gainera, garrantzitsua dela herritarren eta herritarren parte-hartze aktiboa sustatzen jarraitzea osasun-ikerketan adierazi du.
 

Genero-dimentsioa eremu biosanitarioan

Hiritartasuna ardatz duen ikuspegi horrekin, Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioak genero-ikuspegia ere bultzatzen du eremu biosanitarioan, biztanleriaren %100aren beharrak aseko dituen ikerketa bikaina bultzatzeko. Ekintza hori bat dator zentroan zeharkako ikerketa-eremu bat garatzearekin, generoak eta sexuak eskuarki aztertutako patologietan duten eragin bereizgarria ardatz hartuta. Helburua da hobeto ulertzea generoak eta sexuak biomedikuntzaren hainbat arlotan eragiten dituzten ondorio biologikoak eta klinikoak, hala nola minbizia, gaixotasun kardiobaskularrak, digestio-gaixotasunak, jarduera fisikoa, zahartzea, immunitate-sistema eta gaixotasun infekziosoak edo neurodegenerazioa. Era berean, emakumeentzat ikusezinak diren osasun eta gaixotasun baldintzatzaileetan sakondu nahi du, hala nola, edoskitzaroko mina.

Antolatzen du                                                   Finantzatzen du